Nieuw gemeente- en provinciekiesdecreet

Op voorstel van Vlaams minister van Binnenlands Bestuur Marino Keulen heeft de Vlaamse Regering op 9 september 2005 het voorontwerp van het gemeente- en provinciekiesdecreet principieel goedgekeurd. Het voorontwerp wordt nu voor advies voorgelegd aan de Raad van State, de SERV en de Hoge Raad voor Binnenlands Bestuur. Eind november kan het decreet worden behandeld in de commissie Binnenlandse Aangelegenheden van het Vlaams Parlement.

Waarom een nieuw kiesdecreet?

Het kiesdecreet komt er omdat de gewesten sedert de goedkeuring van de Lambertmontakkoorden in 2001 bevoegd zijn voor het binnenlands bestuur. Het kiesdecreet wijzigt vier wetten: de gemeente- en provinciekieswet, de wet op de beperking en de controle van de verkiezingsuitgaven en de wet tot organisatie van de geautomatiseerde stemming. Het kiesdecreet hanteert dezelfde principes voor de gemeente- en provincieraadsverkiezingen. De wijzigingen gelden vanaf de verkiezingen van 8 oktober 2006.

Wat is al bekend?

Op 22 juli bereikte de Vlaamse Regering al een politiek akkoord over de volgende principes, die nu in een decreet zijn gegoten:

• Er geldt een pariteit man-vrouw op de kieslijsten. De eerste drie kandidaten op de lijst mogen niet alle drie van hetzelfde geslacht zijn.
• De lijststem voor de rechtstreekse verkozenen wordt geneutraliseerd. De lijststem speelt dus geen rol meer om de rangorde te bepalen van de verkozenen. Voor de opvolgers wordt niets gewijzigd aan de bestaande toestand. Hier speelt de lijststem voor 50%.
• Op de stembrief wordt het volgnummer van de kandidaat vermeld. Op die manier vindt de kiezer de kandidaat van zijn/haar keuze gemakkelijker terug.

Wat is nieuw?

• De stemlokalen blijven één uur langer open. Waar manueel (met potlood en papier) gestemd wordt, kan men stemmen van 8u tot 14u. In gemeenten waar elektronisch (met de computer) gestemd wordt, kan men van 8u tot 16u zijn stem uitbrengen. De verlenging van de openingstijd komt er omwille van het gestegen aantal kiesgerechtigden, waaronder nieuwe Belgen, EU-onderdanen (meer lidstaten) en mensen die gebruik maken van het gemeentelijk migrantenstemrecht. De laatste twee moeten zich vooraf registreren als ze willen deelnemen aan de gemeenteraadsverkiezingen. Zij kunnen niet stemmen voor de provincieraad.
• Bij manuele stemming komt het stemvakje (plaats waar men het bolletje kleurt) vóór de naam in plaats van na de naam om de leesbaarheid te bevorderen. Bij elektronische stemming is er geen stemvakje meer, enkel volgnummer en naam.
• Volmachten kunnen aan iedere andere gemeenteraadskiezer worden gegeven. Nu is dit beperkt tot de echtgenoot of de verwant tot en met 3de graad (ooms en tantes). Men kan wel maar één volmacht krijgen. Wie om privé-redenen op de dag van de verkiezing in het buitenland is, kan tot drie dagen vóór de verkiezing een attest vragen aan de burgemeester om een volmacht te geven. Nu bedraagt die periode nog 15 dagen.
• De akte van bewilliging wordt afgeschaft. Dit is het document waarin kandidaten zich akkoord verklaren met de wetgeving op de verkiezingsuitgaven en een getuige (bij het hoofdstembureau) konden opgeven. Nu komt dit allemaal op de voordrachtsakte (die al bestaat), die door alle kandidaten van de lijst wordt ondertekend. Per kandidaat valt er dus één document weg.
• Het maximum aantal toegelaten letters en tekens voor de lijstnaam wordt opgetrokken van 6 tot 18 karakters. Hiermee houden we rekening met de politieke realiteit van kartellijsten.
• Er worden voortaan gewestelijke lijstnummers toegekend aan elke politieke partij die minstens drie gekozenen heeft in het Vlaams Parlement. Voorbeeld voor kartels:
• Kartelpartner A heeft nummer 9; kartelpartner B heeft nummer 3. Als het kartel opkomt onder de lijstnaam A/B, moet ze kiezen voor nummer 9. Komt het kartel op onder de lijstnaam B/A, is ze verplicht voor nummer 3 te kiezen. Het lijstnummer is met andere woorden afhankelijk van het nummer van de kartelpartner die het eerst op de lijstnaam voorkomt.
• Een nieuw op te richten administratief rechtscollege beslecht de verkiezingsgeschillen. Vroeger was dit een taak van de bestendige deputatie. Voordeel van een administratief rechtscollege is dat het een politiek neutraal orgaan is. Een politiek orgaan moet niet oordelen over verkiezingsklachten van kandidaat-raadsleden. Dit rechtscollege wordt provinciaal georganiseerd en wordt samengesteld uit drie deskundigen in bestuursrecht en drie plaatsvervangers.
• Aan het kiesstelsel wordt niets gewijzigd. De zetelverdeling voor de gemeenten gebeurt op basis van het stelsel Imperiali. Voor de provincies blijft het stelsel D'Hondt van kracht.

• pariteit man-vrouw op de kieslijsten, de eerste 3 kandidaten niet van hetzelfde geslacht
• lijststem voor de rechtstreeks verkozen wordt geneutraliseerd, alleen de voorkeurstemmen bepalen de rangord
• afschaffing van de akte van bewilliging
• er komt een volgnummer van de kandidaten op de stembrief
• op de stembrief komt het bolletje vóór de naam
• geen bolletje meer bij geautomatiseerde stemming
• 1 uur langere openingstijd van de stemlokalen
• soepelere regeling voor volmachten
• regeling voor nummering van kartellijsten
• geschillen worden beslecht door een nieuw op te richten administratief rechtscollege, provinciaal georganiseerd

Lees de allerlaatste informatie op www.vlaanderenkiest.be